Toptan ticarette fiyat listesindeki rakam, çoğu zaman bayinin ödediği rakam değildir. Araya ticari iskonto, peşin ödeme iskontosu, miktar iskontosu girer; bazen bunların üçü birden aynı faturada uygulanır. İskontonun nasıl hesaplandığını tam bilmemek, hem bayiyle anlaşmazlığa hem de fark edilmeden kâr kaybına yol açar.
Bu yazıda iskonto nedir, hangi türleri vardır, formülleri nasıldır ve en çok karıştırılan zincir iskonto nasıl hesaplanır sorularını örnek tutarlarla anlatıyoruz. Yazıdaki tüm tutarlar ve oranlar örnektir.
İskonto nedir?
İskonto, satıcının liste fiyatı üzerinden alıcıya tanıdığı indirimdir. Günlük dilde “indirim” ile aynı anlamda kullanılsa da toptan ticarette iskonto genellikle süreklidir ve bir çalışma koşuluna bağlıdır: bayinin kanalı, alım miktarı ya da ödeme şekli gibi. Kampanya ise belirli bir süre için yapılan, herkese ya da bir gruba açık geçici bir indirimdir.
İskonto türleri
Ticari iskonto
Alıcının konumuna göre tanınan indirimdir. Bayiye, toptancıya, zincir markete farklı oranlar uygulanır. Örneğin liste fiyatı perakende fiyatıdır; bayiye bu fiyat üzerinden sabit bir iskonto verilir.
Nakit veya erken ödeme iskontosu
Peşin ya da vadeden önce ödeme yapan alıcıya tanınan indirimdir. Satıcı, paranın erken gelmesinin kendisine sağladığı faydayı alıcıyla paylaşır. Vadeli satışın maliyetini anlatan vade farkı hesaplama yazımız bu konunun tam tersi yönünü ele alır.
Miktar iskontosu
Belirli bir adet ya da tutarın üzerinde alım yapıldığında uygulanan indirimdir. Koli bazında, palet bazında ya da sipariş tutarına göre kademelendirilebilir. Minimum sipariş ve adet kurallarını bu yazıda ayrıca ele aldık.
Zincirleme (kademeli) iskonto
Birden fazla iskontonun art arda uygulanmasıdır. Her iskonto, bir önceki iskontodan sonra kalan tutar üzerinden hesaplanır. “10 artı 5 artı 3” şeklinde ifade edilir ve en sık hata yapılan yer burasıdır.
İskonto formülleri
Tek iskonto için hesap basittir:
- İskonto tutarı = Liste fiyatı × İskonto oranı
- Net fiyat = Liste fiyatı × (1 − İskonto oranı)
Örneğin liste fiyatı 1.000 TL olan bir ürüne %10 iskonto uygulanırsa iskonto tutarı 100 TL, net fiyat 900 TL olur.
Zincir iskontoda ise her oran ayrı bir çarpan olarak uygulanır:
- Net fiyat = Liste fiyatı × (1 − i₁) × (1 − i₂) × (1 − i₃)
- Toplam etkin iskonto = 1 − (1 − i₁) × (1 − i₂) × (1 − i₃)
Zincir iskonto hesap örneği
Örnek: 10.000 TL liste fiyatlı bir siparişe sırasıyla %10 ticari iskonto, %5 miktar iskontosu ve %3 peşin ödeme iskontosu uygulanıyor.
| Adım | Uygulanan iskonto | Hesap | İskonto tutarı | Kalan tutar |
|---|---|---|---|---|
| Başlangıç | — | Liste fiyatı | — | 10.000,00 TL |
| 1 | %10 ticari | 10.000 × 0,90 | 1.000,00 TL | 9.000,00 TL |
| 2 | %5 miktar | 9.000 × 0,95 | 450,00 TL | 8.550,00 TL |
| 3 | %3 peşin ödeme | 8.550 × 0,97 | 256,50 TL | 8.293,50 TL |
| Toplam | Etkin iskonto yaklaşık %17,07 | 10.000 − 8.293,50 | 1.706,50 TL | 8.293,50 TL |
Oranlar basitçe toplansaydı 10 + 5 + 3 = %18 iskonto, yani 1.800 TL indirim ve 8.200 TL net tutar çıkardı. Aradaki 93,50 TL'lik fark, zincir iskontonun nasıl yorumlandığına göre ya sizin ya bayinin aleyhine olur. Bu yüzden sözleşmede ve fiyat listesinde iskontonun “zincirleme” mi “toplam” mı uygulandığı açıkça yazılmalıdır.
Sıralama sonucu değiştirir mi?
Yalnızca yüzde iskontolar söz konusuysa sıralama sonucu değiştirmez; çarpma işleminde sıra önemsizdir. Ancak araya sabit tutarlı bir indirim girerse (örneğin “500 TL sepet indirimi”), bunun yüzdelerden önce mi sonra mı uygulandığı net tutarı değiştirir. Sabit indirimleri hangi adımda uyguladığınızı belirleyip her siparişte aynı kuralı izleyin.
İskonto ile kampanya arasındaki fark
| Özellik | İskonto | Kampanya |
|---|---|---|
| Süre | Genellikle sürekli | Belirli tarih aralığı |
| Kime | Bayiye veya bayi grubuna özel | Tüm bayilere veya seçilen gruba |
| Dayanak | Çalışma koşulu, sözleşme | Satış hedefi, stok eritme, sezon |
| Görünüm | Bayinin fiyatına gömülü | Sepette ayrıca görünen indirim |
İkisini karıştırmamak önemlidir: Kalıcı iskontoyu kampanya gibi sunarsanız bayi kampanya bitince fiyat artışı yaşadığını düşünür; geçici kampanyayı fiyata gömerseniz sonradan geri almak zorlaşır.
İskontoyu bayiye özel fiyat listesiyle uygulamak
Her siparişte iskontoyu elle hesaplamak hem zaman alır hem de hataya açıktır. Daha düzenli bir yol, iskontoyu baştan fiyata yansıtıp bayi gruplarına ayrı fiyat listeleri tanımlamaktır. Böylece bayi katalogda doğrudan kendi net fiyatını görür ve “benim iskontom uygulanmadı” tartışması ortadan kalkar.
360Katalog'da birden fazla fiyat listesi oluşturup her bayiye kendi listesini atayabilirsiniz; bayi kataloğa girdiğinde yalnız kendi fiyatını görür, fiyatlar sunucuda hesaplandığı için bayi tarafından değiştirilemez. Fiyat listelerini Excel/CSV dosyasıyla toplu güncelleyebilirsiniz. Geçici indirimler için ise sepet tutarı indirimi, adet indirimi, kategori indirimi gibi kampanya türleri tarih aralığı ve fiyat listesine göre hedeflenebilir. Ayrıntılar için bayiye özel fiyat listesi ve Excel fiyat listesi ve iskonto tablosu yazılarına bakabilirsiniz.
İskonto hesaplarında sık yapılan hatalar
- Oranları toplamak: Zincir iskontoyu tek oran gibi toplamak, yukarıdaki örnekte görüldüğü gibi net tutarı değiştirir.
- Yanlış tabandan hesaplamak: Peşin ödeme iskontosunu liste fiyatından mı, ticari iskonto sonrası tutardan mı hesapladığınızı karıştırmak.
- Yuvarlamayı her satırda farklı yapmak: Satır bazında ve toplam üzerinden yapılan yuvarlamalar kuruş farkları doğurur; tek bir kural seçin.
- Maliyeti unutmak: Üst üste binen iskontolar bazı ürünlerde net fiyatı maliyetin altına indirebilir. 360Katalog raporlarında maliyeti girilen ürünler için kârlılık görülebilir; bu, iskonto kararlarını kontrol etmek için iyi bir başlangıçtır.
- Eski oranla devam etmek: Çalışma koşulu değişen bayinin oranı güncellenmezse eski iskonto yıllarca uygulanmaya devam eder.
İskonto politikası kontrol listesi
- Her bayi grubu için ticari iskonto oranını yazılı hâle getirin.
- Zincir iskontonun mu toplam iskontonun mu uygulandığını sözleşmede belirtin.
- Peşin ödeme iskontosunun hangi süre içindeki ödemelere geçerli olduğunu tanımlayın.
- Miktar iskontosunun eşiklerini adet mi tutar mı üzerinden belirleyeceğinize karar verin.
- Sabit tutarlı indirimlerin yüzdelerden önce mi sonra mı uygulanacağını sabitleyin.
- Ürün maliyetine göre iskonto sonrası kârlılığı düzenli kontrol edin.
Sonuç
İskonto, doğru kullanıldığında bayi ilişkisini güçlendiren bir araçtır; yanlış hesaplandığında ise sessizce marj eritir. Zincir iskontonun mantığını kavrayıp kuralları yazılı hâle getirmek ve iskontoyu bayiye özel fiyat listesiyle uygulamak tartışmaları büyük ölçüde azaltır. Fiyat listelerinizi bayi bazında yönetmek isterseniz bayi fiyat listeleri sayfasına göz atabilir, 14 günlük ücretsiz denemeyi kredi kartı gerekmeden başlatabilirsiniz.
